ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ 1000 ವರ್ಷ ಹಿಂದಿನ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದರ ವರದಿ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ.
ಲೇಖನ: ಶ್ರೀಮೋಯಿ ಚೌಧರಿ
ಮರು ಸಂಕಲನ: ವಿದ್ಯಾ ಗೌರಿ ವೆಂಕಟೇಶ್
ಕಾಡಿನ ಕೊಳಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭತ್ತದ ಮೀನು ಹೊಲಗಳವರೆಗೆ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಎಲ್ಲ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳು ಸಂವೇದಕಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸೊಂಪಾದ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಜಬೊ ಮತ್ತು ಅಪತಾನಿ ಇವು ಸಮುದಾಯಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಮಿಳಿತವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಈ ಮಾದರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ನಿರಂತರ ಗಮನಿಸುವಿಕೆ ಜೊತೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಜಬೊ ಮತ್ತು ಅಪತಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವು. ಅವು ನೀರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ, ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಸಂಯೋಜಿತ, ಸುಸ್ಥಿರ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಮಳೆಯ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಂತ ನೀಲನಕ್ಷೆಗಳು ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಜಾಬೊ ಎಂದರೇನು?
ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಫೆಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಿಕ್ರುಮಾ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಖೇಸಾಂಗ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಜಬೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಜಾಬೊ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ‘ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು’ – ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹನಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವುದರ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಸರು.
ಮಳೆನೀರನ್ನು ಅರಣ್ಯದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ ಹೊಂಡಗಳ ಸರಪಳಿಯ ಮೂಲಕ ಮಳೆನೀರು ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಆಗಿದೆ.
ಸಂಗ್ರಹಿತವಾದ ಮೊದಲು ಜಾನುವಾರು ಆವರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ತೇವಾಂಶ ಜೊತೆಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಒಂದು ಹನಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಇಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಂತಹ ಬೆಳೆಗಳನನು ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು (ಹೊಲದ ಬದುಗಳು) ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ತೋಟಗಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀನು ಮರಿಗಳನ್ನು ಕೊಳಗಳು ಅಥವಾ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಂದಿಗಳು, ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ದನಗಳು. ಇವು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಜಾಬೊ ವೃತ್ತಿಪರರು ಕಾಡುಗಳು, ನೀರು, ಬೆಳೆಗಳು, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಪಟಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೇನು?
ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಜೀರೋ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ, ಅಪಟಾನಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ತಲೆತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನೀರು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೃಷಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಅನುಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಜಬೊಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಪಟಾನಿ ವಿಧಾನವು ಬಿದಿರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರ್ವತ ಹೊಳೆಗಳಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲಾದ ಶಾಶ್ವತ, ತಾರಸಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಾರಸಿಗಳನ್ನು ನೀರನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭತ್ತವನ್ನು ಕಸಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ರೈತರು ಮೀನು ಮರಿಗಳನ್ನು ಅದೇ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮೀನುಗಳು ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಳೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಳಿಯಾಡುವಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಮಣ್ಣು ಫಲವತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಜೋಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲೆಮ್ನಾದಂತಹ ಸಾರಜನಕ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿಡಲು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಕಾರಿಗಳು, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಂಗರ್ ರಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬಂಡ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಅಲ್ಲಿ ಏನೊಂದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಪತಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಭೂಮಿ ಭತ್ತ, ಮೀನು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ಒಳಸುರಿಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು?
ಅಪತಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಅಲೆಮಾರಿ ಕೃಷಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಪತಾನಿ ಜನರು ಜಿರೋ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾರಸಿ ನೀರಾವರಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1960 ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭತ್ತ-ಮೀನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಔಪಚಾರಿಕ ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭ್ಯಾಸವಾಯಿತು.
ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಮಳೆ-ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು 80 ರಿಂದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಜಬೊ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ನೀರನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಬದಲು ಬೀಳುವ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಬಳಸಬೇಕು ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.
ಜಬೊ ಮತ್ತು ಅಪತಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಇಂದಿಗೂ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ. ಕಿಕ್ರುಮಾದಲ್ಲಿ, ಜಬೊ ವಿಧಾನವನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಗಳಂತಹ ಸಮುದಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಹೊಂಡಗಳ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವುದು, ಜಾನುವಾರು ಅಂಗಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕೊಳದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಿರೋ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ, ಅಪತಾನಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಮಂಡಳಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನೀರಿನ ವಿತರಣೆ, ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಒಳಸುರಿಗಳು ನುಸುಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಾವಯವ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೀಜ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ.
