ಮರುಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮಳೆ ತರಿಸಬಲ್ಲವೇ ?

ಜರ್ಮನಿಯ ‘ಹೋಹೆನ್‌ಹೈಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ’ (University of Hohenheim) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಯು ಕರಾವಳಿ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು (Photovoltaic Parks) ಹವಾಮಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು, ಮಳೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅರೇಬಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ (Arabian Peninsula) ನಡೆಯಲಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ, ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ “ಯುಎಇ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಫಾರ್ ರೈನ್ ಎನ್ಹಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೈನ್ಸ್” (UAEREP) ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ಸುಮಾರು 120 ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇದಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯ ಸಿಗಲಿದೆ.
ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರದ (Meteorology) ತಜ್ಞರಾದ ಆಲಿವರ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಮತ್ತು ವೋಲ್ಕರ್ ವುಲ್ಫ್‌ಮೆಯರ್ ಈ ಯೋಜನೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವಧಿಯಿಂದ ಮರುಭೂಮಿಗಳ ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮುಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
1. ಶಾಖದ ಸೃಷ್ಟಿ: ಸೌರ ಫಲಕಗಳ (Solar Panels) ಕಪ್ಪು ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಫಲಕಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಲು (Thermally driven updrafts) ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಲನ: ಕರಾವಳಿ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ರೀತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುವ ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಯು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬರುವ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ತಣ್ಣಗಿನ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ (Sea breezes) ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಳೆ ತರಿಸುವ ಮೋಡಗಳ (Convective clouds) ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಸ್ಥಾವರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದರೆ ಈ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ ವಲಯಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ತಾಪಮಾನವು ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಗಾಳಿಯನ್ನು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲಿನ ಪದರಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯು ತಂಪಾಗಿ ಘನೀಕರಣಗೊಂಡು (Condensation) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬಿರುಗಾಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಕೃತಕ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು (Artificial Dunes):
ಈ ಯೋಜನೆಯು ನೂರಾರು ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕೃತಕ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇವು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಂತೆಯೇ ಇವು ಕೂಡ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಘನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ:
ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನ (UAE) ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಬಳಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ‘ಲಿಡಾರ್’ (LiDAR) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ “ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ರಶೀದ್ ಅಲ್ ಮಕ್ತೂಮ್ ಸೋಲಾರ್ ಪಾರ್ಕ್” ಸೇರಿದೆ (ಇದು 2025 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 3.8 GW ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 7.2 GW ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ). ಈ ಉಪಕರಣಗಳು ಮೋಡಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ತಾಪಮಾನ, ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತ್ರಿವಿಮಿತಿ (3D) ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ಸ್‌ರೂಹೆ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ “ಹಂಟರ್” (Hunter) ಮತ್ತು “ಹೊರೆಕಾ’”(HoreKa) ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು (Meteorological Models) ಸಿಮ್ಯುಲೇಟ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಮನ್ವಯ:
ಮಳೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಸೌರ ಸ್ಥಾವರಗಳ ಸೂಕ್ತ ಗಾತ್ರ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. ಅಂದರೆ, ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸಿ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲ ‘ಜೊಜೊಬಾ’ (Jojoba) ಅಥವಾ ‘ಜಾಟ್ರೋಫಾ’ (Jatropha) ದಂತಹ ಕಡು ಬರ ನಿರೋಧಕ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಈ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸೋಲಾರ್ ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು (Efficiency) ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಚೀನಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆ:
ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಹಾರಾ ಮರುಭೂಮಿಯ ಶೇ. 50 ರಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸೌರ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಮೋಡಗಳ ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪ್, ಅರೇಬಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ, ಭಾರತ, ಉತ್ತರ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.